است ؛ و از آيهء « بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ ، بلكه ملائكه بندگان كرامت يافته خداوند هستند و در هيچ قولى بر وى پيشى نگرفته و فقط به امر او عمل مىكنند » « 1 » نيز استفاده مىشود كه اگر ابليس از جنس فرشتگان مىبود چنين عصيانى را مرتكب نمىشد . و نيز در جملهء « فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ » « 2 » و آيهء « فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ » « 3 » خداى تعالى خبر مىدهد از سجده‌كردن تمامى فرشتگان مگر ابليس « 4 » . س 84 - مفسرين در توجيه جملهء استثنائيه « فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ » چه نظرياتى ارائه نموده‌اند ؟ ج - مفسرين در توجيه اين استثنا اختلاف كرده‌اند كه آيا اين استثنا به اعتبار اغلبيت و اكثريت و اشرفيت ملائكه استثناى متصل است ، و امرى كه به وى شده بود همان امر به ملائكه بوده است ؟ و يا آنكه استثناى منفصل است و ابليس به امر ديگرى مأمور به سجده شده بود ؟ كسانى كه اين احتمال را داده گفته‌اند : گرچه ظاهر جملهء « ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ » « 5 » اين است كه امر به ابليس و امر به ملائكه يكى بوده و هردو دسته به يك امر مأمور شده بودند ، الّا اينكه خلاف ظاهر آيه مقصود است . ليكن حقيقت مطلب اين است كه از ظاهر آيه استفاده مىشود كه ابليس با ملائكه بوده و هيچ فرقى با آنان نداشته است . « 6 »

--> ( 1 ) . سورهء انبياء ، آيهء 27 . ( 2 ) . سورهء اعراف ، آيهء 11 . ( 3 ) . سورهء حجر ، آيهء 30 . ( 4 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 26 . [ با تصرف ] ( 5 ) . سورهء اعراف ، آيهء 12 . ( 6 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 26 .